Old and new knitted together at De Lakenhal museum

  • Lakenhal Museum

Built in 1640 during Holland’s Golden Age by city architect Arent van ’s-Gravesande, Leiden’s palatial De Lakenhal cloth hall was testament to the city’s economic might and the renown of its main commodity. But if the impressive classical language of its facade spoke in power terms, its H-shaped plan was far more pragmatic, dealing with utility and process rather than civic and global stature. Merchants arrived by boat at its canal-side walled courtyard, submitting their goods to initial quality control in the open air or beneath the sheltering arcades of its two wings. From there merchants were received in the hall’s ground floor vestibule and left to wait in De Lakenhal’s northern courtyard, their goods taken to the first-floor trading hall to be sold.

Off this main trading hall four rooms served official and ceremonial purposes for the cloth guild: the Governor’s Office, the Steelmaster’s Office, the Brewmaster’s Room to oil the wheels of business, and, perhaps most importantly, the Stamp Room. Here, cloth meeting the guild’s quality standards was ‘stamped’ with a lead embossing of the city’s coat of arms, making it tradeable globally. Visitors to De Lakenhal Museum will chance upon this motif all over Rotterdam firm Happel Cornelisse Verhoeven’s new extension – with conservation and refurbishment by London’s Julian Harrap Architects.

The south face of the De Lakenhal museum facing onto the canal.
The south face of the De Lakenhal museum facing onto the canal. Credit: Karin Borghouts

If these historical functions appear self-evident to the visitor, that too is due to the architects, as changing use and piecemeal addition in intervening years had rendered the original building almost unrecognizable. A public museum opened in 1870 in its attic storey, reached by a new stair in the north courtyard, the lowest flight of which was relocated when the new Harteveltzaal gallery was built two decades later. A neo-classical extension with its own entry, added to the museum’s east wing, it compounded the spatial confusion with a warren of internal corridors. And when a 1980s steel and polycarbonate canopy clumsily enclosed the south courtyard, the building’s descent from monumental via the civic to the municipal was sealed. 

The latest scheme, won in competition in 2013, extended the complex to the west and north. It created two new state of the art gallery spaces below stacked service and administrative functions for the museum, and had at its heart the notion of stripping away past additions to reveal De Lakenhal in its former guise – a task that HCV Architects felt was best addressed with Harraps’ expert input. Under Harraps’ reinstatement and reinterpretation of the past plan, legibility is created for visitors with the £16 million result revealing the south courtyard in its full glory and the stair and circulation in the north courtyard making way for an orientating, internal central atrium, the Achterplaets. 

  • 1 of 4The north elevation’s brickwork required a number of ‘specials’ to generate its curious pixelated quality. Credit: Karin Borghouts
  • 1 of 4Access stair from vestibule to the first floor galleries. Credit: Karin Borghouts
  • 1 of 4The Achterplaets brings new purpose to the old north courtyard. Credit: Karin Borghouts
  • 1 of 4Upper level admin areas in the north extension above the main gallery have strong spatial components and a muted palette. Credit: Karin Borghouts

The museum’s new, four-storey post-modern north elevation, overlooking the Lammermarkt public square, is the most obvious aspect of this transformation. But if it looks radically different to the rest of De Lakenhal, HCV was, says partner Paul Verhoeven, inspired by van ’s-Gravesande’s original design. ‘While the concrete structure of its rear elevation is quite tall, we emulated his ideas to mitigate its scale with the Lammermarkt,’ he explains. ‘Where van ’s-Gravesande used projecting wings to deal with the lower scale of the canal frontage and the taller palace behind, we have fused the two in our elevation.’ Here, brick corbelling reveals itself by degrees from the facade of pale grey/green Petersen brick, delineating in negative the roofline edging the Lammermarkt, resulting in its angled window profile. Verhoeven adds that the decision to minimise surface modulation at upper levels was behind the gold powder-coated aluminium window sections, detailed to keep brick, glass and frame in line with each other. Seen together, there’s a sense of almost defensive drama. 

It’s one aided by the complexity of the brickwork in its rusticated base which required thousands of hand-cast ‘specials’. While keeping the museum’s main entrance via the south courtyard was as much an emotional as practical decision, it did avoid any need for circulation from the Lammermarkt side. But even on this ‘service’ side of the building, there’s robust dignity to the detailing. The steel access door for trucks delivering artworks was designed with artist Hansje van Halem and is counter-pointed by the smaller entrance to workshop and office floors above. Balancing the modulated triptych of openings is the large arched deep-set window that gives direct views in and out of the gallery – across to the 18th century De Valk windmill. The three arches reference its hemispherical cap, Verhoeven points out.  

From outside, HCV’s intervention is less obvious on the canal side, where the firm replaced an earlier extension with a narrow strip that provides a café and WCs accessed from street, courtyard or vestibule. It might be small, but it’s articulated. ‘Like the north elevation, we created a base plinth, mid section and crown. It’s classical but in a modern way,’ notes Verhoeven.

Internally, the biggest moves were reserved for the two new galleries and the north courtyard; revealing them necessitated wholesale removal of 150 years of random poché – including, controversially, the Joristrap staircase. But its snug repositioning behind the café was crucial to unlocking circulation, explains Verhoeven. Once more, van ’s-Gravesande’s north wings project visibly from his main block, forming three sides of the enclosed, rooflit Achterplaets, the north side of which has the entrance to the Harteveltzaal and HCV’s new galleries. ‘With the maze of corridors removed, the old north courtyard is the new orientation point for the museum, letting visitors move easily into our block, the original building, Harteveltzaal, or the 1928 wing,’ explains Verhoeven. Its ‘intelligent roof’ is formed of steel beams stretching its length, each alternate one containing a gutter for the double-glazed roof panels that run in a low zig-zag across it. High-level air feeds at the perimeter invisibly condition the space, exhausting out through De Lakenhal’s ground floor vestibule. Voids between bricks on its north face aid acoustic insulation to leave this concrete-floored hard space comfortably attenuated.

Bron: Riba

Niet alleen studenten leren in ERASMUS MC

Was het acht jaar, zestien jaar, twintig jaar? Het hangt er een beetje van af hoe je naar het project kijkt. Maar feit blijft dat de verbouwing van het academische ziekenhuis Erasmus MC in Rotterdam lang heeft geduurd. Mooi van zo`n langlopend proces is dat er veel te leren en te verbeteren valt. De vloer in de hoofdaders bijvoorbeeld

Lees het volledige artikel hier.

Lakenhal Museum heropend na Restauratie en Uitbreiding!

Eind 2009 stelde de gemeente Leiden het budget beschikbaar voor de restauratie van het rijksmonument De Laecken-Halle uit 1642 en de uitbreiding met een nieuwe vleugel in de museumtuin. Bouwcombinatie Nieuw Laecken, bestaande uit IBB Kondor en Koninklijke Woudenberg is in het voorjaar van 2017 gestart met de restauratie en de uitbreiding van het Museum. De werkzaamheden zijn in het najaar 2016 gestart, in juni 2019 werd het volledig vernieuwde museum feestelijk geopend door Zijne Majesteit de Koning.

Museum De Lakenhal is weer open! Op deze pagina kunt u alles lezen over de ideeën achter de restauratie en uitbreiding van Museum De Lakenhal, zoals de plannen die de architect voor ogen heeft, of welke ideeën er ten grondslag liggen aan de nieuwbouw aan de Lammermarktzijde.

Blikvanger van het vernieuwde museum zijn de twee tentoonstellingszalen die aan de zijde van de Lammermarkt liggen en 450 vierkante ruimte toevoegen aan het museum. In deze zalen vinden straks de tijdelijke tentoonstellingen plaats. De bestaande collectie zal worden getoond in de gerestaureerde oudbouw aan de Singel. Voor deze permanente tentoonstelling is een keuze gemaakt voor zeven Leidse verhaallijnen: Het Beleg en Ontzet van Leiden, Leiden als bakermat van de Gouden Eeuw, Leiden Universiteitsstad, Devotie in de Middeleeuwen en Renaissance, Zeven eeuwen Leids laken, Verzamelaars in de 18e eeuw en De moderne tijd.

  • Lakenhal Museum


Museum De Lakenhal is het museum voor kunst, kunstnijverheid en geschiedenis van de stad Leiden. Tot de hoogtepunten uit de collectie behoren werken van oude meesters als Lucas van Leyden, Rembrandt van Rijn en Jan Steen, maar ook van moderne kunstenaars als Theo van Doesburg, Jan Wolkers en Erwin Olaf. Museum De Lakenhal maakt kwaliteitsvolle tentoonstellingen van (inter)nationaal belang op basis van Leidse bronnen. Het museum profileert zich als een vernieuwend netwerkmuseum en verbindt heden en verleden door bezoekers te inspireren met oude en nieuwe gezichtspunten.


Lakenhal Leiden

De architect


Boezemzoom Ackerswoude vermeld in Boque

Ziekenhuisvloer in echt terrazzo

Nieuw Erasmus MC officieel geopend

Afgelopen donderdag (9 September) is in het bijzijn van koning Willem-Alexander het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam geopend. Daarmee komt officieel een einde aan twintig jaar plannen, ontwerpen en bouwen. Door middel van nieuwbouw is een verzameling losse gebouwen getransformeerd naar een kleine ‘medische stad’. EGM architecten is verantwoordelijk voor het ontwerp van zowel de architectuur als het interieur.

Nadat er al twaalf jaar van plannen en ontwerpen aan vooraf was gegaan, is tussen 2009 en 2017 gebouwd aan het Erasmus MC, dat met een omvang van 207.000 vierkante meter het grootste universitair medisch centrum van Nederland is. Dagelijks zullen 13.500 medewerkers, 4.500 studenten en duizenden patiënten en bezoekers in het ziekenhuis te vinden zijn.
Alles in het nieuwe Erasmus MC draait om het creëren van een ‘healing environment’, dat bijdraagt aan een sneller herstel van de patiënt, verlaging van het stressniveau bij een ziekenhuisbezoek en zorgt voor een prettige werkomgeving voor het personeel. Hierom zijn ruime passages, verschillende atria, grote glaspartijen, verdiepte patio’s en veel groen gerealiseerd.Verbindingsas
Een centrale, U-vormige verbindingsas vormt de ruggengraat van het complex en ritst bestaande en nieuwe gebouwen aaneen. Bovendien zijn entrees van alle zijden aangesloten op deze met daglicht overgoten binnenstraat, worden de verschillende functionele zones van het ziekenhuis vanuit de as ontsloten en is de as een herkenningspunt binnen het ziekenhuis.Aan de as liggen atria met de omvang van een plein, die in functionele en esthetische zin belangrijke onderdelen vormen van het ontwerp. Deze publieke verblijfsgebieden hebben, passend binnen het healing environment-concept, een hoog afwerkingsniveau met een houten binnengevel, bamboe zitelementen, verlichting tussen het groen en een glazen overkapping.De zorg is georganiseerd rond de zorgbehoefte van de patiënt. De specialismen en voorzieningen rondom ziektebeelden, zoals oncologie, hersenen en zintuigen, zijn bijeengebracht en verticaal geclusterd in patiëntenthema’s. Binnen deze clusters vinden patiënten alles wat zij nodig hebben voor hun specifieke zorgvraag, meldt EGM architecten.Eveneens ter bevordering van het herstel beschikken alle patiënten over eenpersoonskamers, met eigen sanitair. Zo heeft elke patiënt een eigen plek waar hij of zij in alle beslotenheid bezoekers en artsen kan ontvangen. Dankzij het zicht naar buiten en directe daglichtinval in de kamers ervaren de patiënten bovendien het dagritme.Plint
De hoofdingang van het nieuwe Erasmus MC is duidelijk herkenbaar aan de vier verdiepingen hoge transparante plint, die aan de zijkanten over twee verdiepingen is doorgezet (met er achterliggende functies als kantoren, horeca en fitness).Boven de plint is een gevarieerd gevelbeeld gecreëerd met geplooide bouwmassa’s, afwisselende horizontale en verticale raampartijen, een variatie aan diepe neggen en erkers en verschillend afgewerkte betonnen geveldelen. De patiëntenkamers zijn herkenbaar aan de houten geveldelen.

Deze variatie deelt de gevel op in duidelijke eenheden, meldt EGM architecten. Op die manier wordt de indruk gewekt van een rij afzonderlijke coherente gebouwen aan een levendige straat. Ook de lagere bouwmassa’s zijn opgebroken in kleinere bouwdelen, waarmee ze aansluiten op de kleinschalige onderwijs- en woongebouwen in de directe omgeving.

De nieuwbouw kent een grote indelings- en gebruiksflexibiliteit. De vrij indeelbare vloervelden hebben een stramienmaat tot 9.60 meter, een verdiepingshoogte van 4.00 meter en dragende gevels voor de 31 verdiepingen tellende kantoortoren.

Tijdens het ontwerpproces is het casco vanwege de lange doorlooptijd van het project losgekoppeld van het interieurontwerp. Dankzij dit ‘tweesporentraject’ konden de nieuwste zorgprocessen en de bijbehorende medische apparatuur worden ingepast.



Bron: Architectenweb

Terrazzovloeren van Eterno dragen bij aan warm ‘straatbeeld’ Erasmus MC

Het Erasmus MC is ontwikkeld met het belang van de gebruikers, patiënten en personeel, voorop. Een veilige, comfortabele en gezonde omgeving was gedurende het ontwerpproces het leidende doel. Dit artikel maakt deel uit van een uitgebreide FMT Doc over het nieuwe Erasmus MC.

Het ontwerp werd gekenmerkt door een integrale aanpak, waarin alle disciplines intensief betrokken waren om de juiste oplossingen uit te denken aangaande energie, water, materiaalgebruik, duurzaamheid, binnenklimaat en beleving. Bouwfysica speelt bij deze thema’s natuurlijk een belangrijke factor, die richting geeft aan een groot aantal van deze aspecten.

De omgeving
Het Erasmus MC staat nagenoeg in het midden van Rotterdam, naast zowel het Museumpark als het Euromastpark en is gelegen aan drukke verkeeraders. Bovendien zijn de bestaande gebouwen van het Erasmus MC ook onderdeel van de “omgeving” van de nieuwbouw. Al vroeg in het ontwerpproces was de omgeving mede bepalend voor de gebouwvormen: windhinder, en bezonningsonderzoeken in het laboratorium van Peutz hebben vormgegeven aan de hoogten en locatie van de entrees. Met betrekking tot de luchtkwaliteit is met behulp van tracergassen beoordeeld of de uitstoot van de zuurkasten in het naastgelegen faculteitsgebouw geen problemen zal geven voor de gevels van de nieuwbouw met de te openen ramen. Ook de aanvliegroute van de traumahelikopter is van alle kanten bekeken, zowel windtechnisch als met betrekking tot het zoveel mogelijk beperken van geluidhinder.

In het kader van healing environment is het altijd een uitgangspunt geweest dat de bedkamers zicht hebben op groen. Door in groene daken te voorzien, kon het groene uitzicht ook gerealiseerd worden voor de richtingen die niet uitkijken op een van de genoemde parken.

Maar ook in omgekeerde richting: het realiseren van een dergelijk groot gebouw op korte afstand van een ziekenhuis in gebruik, stelt randvoorwaarden tijdens het bouwproces. Zo zijn tijdens de bouwfase de trillingen van het heien berekend en gemonitord om hinder in de omliggende gebouwen te beperken tot aanvaardbare waarden.

Gezien de enorme omvang van het medisch centrum en de continue stroom van bezoekers, is een heldere oriëntatie en eenduidige routing een zeer belangrijk uitgangspunt bij het gebouwontwerp. De architect heeft dit opgelost door het realiseren van verschillende bouwdelen die worden gescheiden door atria, waardoor meer daglicht tot de bouwdelen kan doordringen en bezoekers zich beter kunnen oriënteren. De bouwdelen worden ontsloten door een glasoverdekte “straat” (de Passage) op de eerste verdieping die langs de buitenkant van deze bouwdelen is gesitueerd.

Meer dan 20.000 mensen maken dagelijks gebruik van de boulevards, lanen en pleinen binnen het nieuwe Erasmus MC. Niet alleen patiënten, bezoekers en medewerkers, maar ook buurtbewoners die het Erasmus doorkruisen om sneller hun plaats van bestemming te bereiken. Of buurtbewoners die in een van de winkels hun boodschappen doen. De binnenstraten in het Erasmus MC zijn dan ook meer dan “verkeersaders” om de diverse locaties in het grootste universitaire ziekenhuis van Nederland te bereiken; het zijn grootstedelijke boulevards, lanen en pleinen met veel groenvoorzieningen, veel daglicht en een uitstekende akoestiek die op natuurlijke wijze deel uit maken van de stad Rotterdam. De reden dat we deze fraaie binnenstraten bezochten zijn de terrazzovloeren; gemaakt door Eterno Minerals of the World.

Duurzaam Bouwen:
Het nieuwe Erasmus MC is zo duurzaam mogelijk gebouwd; denk hierbij aan het bouwmateriaal, bouwmethoden, energieverbruik etc. De terrazzovloeren van Eterno passen perfect in dit streven naar duurzaam bouwen. Veel bedrijven die terrazzovloeren produceren voegen aan het materiaal chemische stoffen toe. Dat gebeurt niet bij Eterno. Bij eventuele verwijdering van de vloer is deze dan ook volledig recyclebaar en is het restmateriaal opnieuw te gebruiken voor bijvoorbeeld betonmortel. Hoewel de productie van cement een relatief hoge CO2-emissie kent, valt dat nadeel weg als je dat afzet tegen de lange levensduur. Maar ook de moderne productietechnieken van Eterno dragen bij aan een verdere CO2-reductie. Hoogeveen: ‘Wij maken gebruik van een innovatieve mengunit waardoor we een cementreductie van 20 procent realiseren. Door deze mengunit reduceren we de uitstoot van CO2/m3 met 39 procent. Daarnaast is het Noorse graniet dat we in de vloeren van het Erasmus hebben verwerkt door een uniek winningsproces volledig CO2-neutraal.’
indrukwekkende refentieprojecten. ‘Er worden ook expoxygebonden terrazzovloeren gemaakt. De uitstraling van deze vloeren is plastic. Men loopt bij deze vloeren niet over steen, maar over een laklaag die meer onderhoud vereist. De vloeren van Eterno hebben dat onderhoud niet nodig omdat ze volledig van steen zijn. Door de jaren heen wordt terrazzo door het intensieve gebruik voortdurend gepolijst waardoor het een steeds mooiere uitstraling krijgt’, aldus Cor Hoogeveen die als betontechnoloog zo’n tien jaar geleden besloot om een bedrijf te starten dat zich specialiseert in terrazzo. Inmiddels staan diverse indrukwekkende referentieprojecten zoals het hoofdkantoor van de Rabobank en de zogenoemde JuBi-torens (het grootste rijksgebouw van Nederland) op de website van Eterno. Binnenkort hoopt Eterno te starten met de vloeren van een nieuw metrostation in Qatar. Er waren wereldwijd drie bedrijven uitgenodigd.

Tekst: Martijn Vercammen (Peutz)

Bron: FMT Gezondheidszorg

Lees volledige artikel in: FMT10-2017

Qatar – Doha Metro stations

Singer Theater – Eterno Monovloer.


Een kleine twintigtal terrazzoprofessionals zijn uitgenodigd op de bouwplaats van het Erasmus Medisch Centrum te Rotterdam. In dit grootse bouwwerk van Nederland wordt een grote hoeveelheid terrazzo-vloeren aangebracht. De niet traditionele aanpak van het werk was mede aanleiding voor NOA sectorvereniging TNA om de verrichtingen te bekijken. Er werd uitgebreid informatie gegeven over de werkwijze en de logistieke problemen op dit grote werk.

Tijdens de vergadering van TNA (verenigde terrazzo bedrijven) in de bouwkeet van de Bouwcombinatie Nieuwbouw Erasmus MC gaf Cor Hoogeveen van Eterno Terrazzo een indrukwekkende presentatie. De presentatie ging over de realisatie van de complexe terrazzo vloeren van de nieuwbouw van Erasmus MC.

Na de vergadering en presentatie gaf Cor ook een rondleiding zodat de TNA-leden de vele vierkante meter die door Eterno Terrazzo zijn gerealiseerd, aangevuld met prefab terrazzo trappen van partner Tomaello, met eigen ogen konden ‘inspecteren’. Ook vroeg Cor, samen met Giulio Tomaello oprichter van Stichting Toetssteen, aandacht voor de bouw van het vrouwenziekenhuis Nokor Tep in Cambodja. Hiervoor trok Cor speciaal het blauwe Nokor Tep shirt aan (hoogstpersoonlijk in Cambodja aangeschaft tijdens de laatste bouwreis). De terrazzo bedrijven reageerden enthousiast op de oproep om gezamenlijk (enkele) vloeren van het in aanbouw zijnde ziekenhuis in Cambodja ter hand te nemen.